Бұл мәселені бұрыннан толығырақ қарастырғым келетін. Сайтты қазақ тіліне аудару қажет пе? Бұл міндетті ме? Өйткені бұл — менің жеке сайтым. Сонымен, мен заңдарды, баптардағы терминдерді және жалпы ережелерді оқи бастадым. Нәтижесінде мынадай қорытынды шықты:
Мысалы, мен өз компанияма сайт жасатқым келді делік. Менің мақсатым – көбірек клиент тарту, компаниямды жарнамалау: бренд, қызметтер, тауарлар. Клиенттеріме акциялар мен жаңалықтар туралы хабарлау. Мақсатым – осы міндеттерді орындау арқылы көбірек пайда табу.
Бастайық, KZ домен аймағындағы сайттардың хостингі Қазақстанда орналасуы тиіс. Яғни, сайтты KZ аймағында жасағым келеді делік. Сондықтан «COM немесе RU аймағына өтіңіз» деген идеялар бұл жағдайда жарамайды.
Ал заң терминологиясында сайт деген не? Сайт немесе интернет-ресурс мынадай түрде түсіндіріледі:
«46) интернет-ресурс – мәтіндік, графикалық, аудиовизуалды немесе өзге түрде көрсетілетін электрондық ақпараттық ресурс, аппараттық-бағдарламалық кешенде орналастырылады, бірегей желілік мекенжайы және (немесе) домендік атауы бар және интернетте жұмыс істейді;»
Тамаша, енді әрі қарай талдайық. Ал енді БАҚ деген не? Менің сайтым БАҚ-қа жата ма? Масс-медиа құралының анықтамасын қараймыз:
«4) бұқаралық ақпарат құралы – мерзімді баспа басылымы, теле-, радиоканал, кинодокументалистика, аудиовизуалды жазба және бұқаралық ақпаратты мерзімді немесе үздіксіз жария түрде тарату нысандарының өзге түрлері, соның ішінде интернет-ресурстар;»
Соңғы «интернет-ресурстар» деген нақтылау — демек, бұл да осы санатқа жатады деген сөз. Бірақ бір сұрақ туады: БАҚ болу үшін тіркеуден өту керек емес пе? Осы жөнінде ақпарат іздейік. Міне, не табамыз:
«8-1) желілік басылым – интернет-ресурс, уәкілетті органда есепке қою рәсімінен өткен, ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымы Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан;»
Яғни, интернет-ресурс – желілік басылымға қарағанда кеңірек ұғым. Осыдан және жоғарыда келтірілген анықтамалардан менің болашақ сайтым – интернет-ресурс, демек БАҚ болып табылады.
«Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» Заңы мен «БАҚ туралы» Заңға енгізілген түзетулер электронды БАҚ-тарға мемлекеттік тілде белгілі бір көлемде хабар тарату міндетін жүктейді. «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» ҚР Заңының 3-бабында «БАҚ мемлекеттік және басқа тілдерде таратылады» деп көрсетілген.
Сондықтан білікті аудармашыны тауып, қазақ тіліндегі нұсқасын жасауға кірісеміз.
Қарапайым тілмен айтқанда, сайт – бұл сіздің компанияңыз туралы «үздіксіз және жария түрде» халыққа ұсынылған ақпарат. «Мен ешқандай жаңалық қоспаймын» дейтіндер де бар. Алайда сапалы іздеу оптимизациясы үшін сайттағы ақпарат үнемі жаңарып, пайдалы мақалалар, тауар мен қызмет сипаттамалары қосылып, компания жаңалықтары жарияланып отыруы тиіс. Ал бұл өз кезегінде «бұқаралық ақпаратты мерзімді немесе үздіксіз жария түрде тарату нысаны» ұғымына сай келеді.
Мақсаттар мен міндеттерге қайта оралсақ, жарнама туралы да айту керек, өйткені сайт – бұл интернеттегі менің жарнамам. 2003 жылғы 19 желтоқсандағы ҚР Заңының 6-бабында былай делінген:
«2. Қазақстан Республикасының аумағында, мерзімді баспа басылымдарын қоспағанда, жарнама мемлекеттік және орыс тілдерінде, сондай-ақ жарнама берушінің қалауы бойынша басқа тілдерде таратылады.»
Демек, заңға бағынуымыз керек.
Жалпы, Қазақстан — көпұлтты мемлекет, ал мемлекеттік тіл – қазақ тілі екені сөзсіз:
«Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі. Мемлекеттік тіл – мемлекеттік басқару, заң шығару, сот ісін жүргізу және іс қағаздарын жүргізу тілі, ол мемлекеттік өмірдің барлық саласында қолданылады.»
Сондай-ақ:
«Мемлекеттік ұйымдарда және ұйымдарда қазақ тілімен қатар ресми түрде орыс тілі қолданылады.»
Яғни, тек бір тілді қолдану – екінші тілді шектеу болып саналады және бұл заң бойынша тыйым салынған.
«Қазақстан Республикасында азаматтардың құқықтарын тілдік белгі бойынша шектеуге жол берілмейді.»
Осылайша, жазылғандардың барлығынан бірқатар қорытынды шығаруға болады. Жеке өзім үшін енді сайтты екі тілде жасау керек пе деген сұрақ айқын болды. Керек!
Бұл менің жеке пікірім, талдау тек zakon.kz негізінде жасалды. Егер осы бағытта заңгер мамандардың біліктілігі жоғары болса, пруф-сілтемелері бар пікірлеріңізді қуана қабылдаймын.